Xã hội 05/5/2013 05:09

Sức sống cao nguyên đá

Trồng ngô trên núi đá ở cao nguyên Ðồng Văn, Hà Giang.

 

1. Ðúng với tên gọi của nó, suốt cung đường từ TP Hà Giang, đến dốc Bắc Sum, ngược lên cổng trời Quản Bạ, đèo Cán Tỷ, qua Yên Minh, Mậu Duệ, Ðồng Văn, qua cung đường tình yêu Mã Pí Lèng để dừng chân nơi Mèo Vạc, đâu đâu cũng thấy núi là núi. Ðá chồng lên đá, đá đan vào đá chạy sát theo những cung đường cua tay áo và dốc đứng đến rợn người. Ðứng trên đỉnh Mã Pí Lèng, một bên là núi đá cao sừng sững, một bên là vực sâu thăm thẳm, phóng tầm mắt nhìn bao quát một vùng cao nguyên rộng lớn, mới thấy hết sự hào phóng, kỳ vĩ của đất trời. Ðiểm nhấn lãng mạn giữa núi non hiểm trở là dòng Nho Quế mềm như vạt eo con gái, uốn lượn quanh các khe núi hẹp. Mùa này dòng Nho Quế đang cạn nước, nhưng cũng đủ làm say lòng du khách, xua đi cái khô cằn và khắc nghiệt của bốn bề núi đá bao vây. Ðèo Mã Pí Lèng thuộc huyện Mèo Vạc, có chiều dài khoảng 20 km. Ðây được coi là nơi hiểm trở nhất của cao nguyên đá. Có nhiều câu chuyện kể về việc phá đá mở đường đoạn đèo này, với những chi tiết hết sức cảm động. Toàn tuyến đường Hà Giang - Ðồng Văn - Mèo Vạc dài chừng 165 km được làm trong năm năm, nhưng riêng đoạn đèo này phải thi công tới hai năm mới hoàn thành. Hơn một nghìn thanh niên xung phong từng treo mình trên vách đá suốt 11 tháng ròng, đục từng lỗ mìn phá đá. Hiện nơi đây còn lưu giữ đài tưởng niệm ghi danh những con người dũng cảm, ngoan cường làm nên tuyến đường đèo ấy. Giờ đây, Mã Pí Lèng được gọi là cung đường tình yêu. Không ai nhớ xuất xứ của cái tên lãng mạn ấy. Phải chăng vì nó là con đường đèo nguy hiểm nhất, là thử thách cuối cùng để đến được chợ tình Khau Vai huyền thoại. Như câu dân ca da diết của người Mông "Anh như con chim bay nhiều mỏi cánh/Tìm đến cành em mà đậu/Em như cành khô bấy lâu/Chờ con chim mỏi cánh bay về/Ðợi anh qua mùa lanh/Ðợi anh qua mùa đào/ Vượt đỉnh Mã Pí Lèng/Ta tìm về với chợ tình Khau Vai".

2. Nếu như cung đường Hà Giang - Ðồng Văn - Mèo Vạc quyến rũ bởi sự nguy hiểm, sợ hãi nín thở nhưng đẹp đến ngỡ ngàng thì điều ám ảnh chúng tôi suốt hành trình lại là sức sống của cao nguyên đá được tạo nên bởi chính những con người nơi đây. Giữa điệp trùng núi đá, những mầm ngô vẫn vươn mình lên xanh tốt. Ngô là loại cây duy nhất có thể sinh trưởng ở mảnh đất khắc nghiệt này, cũng là loại cây nuôi sống đồng bào bao đời nay. Trên đường Ðồng Văn xuôi Lũng Cú, chúng tôi gặp chị Thùa Thị Thoong đang gùi đất từ vùng thấp để đổ vào từng hốc đá trên cao nguyên trồng ngô. Giữa những mô đá tai mèo sắc nhọn tưởng như có thể đâm nát chân người, vẫn thừa ra những khe hở, chị Thoong đã tận dụng chúng, đổ đất gieo hạt. Chồng mất sớm, nhà chị Thoong giờ có năm miệng ăn. Lúa không có, chỉ trồng ngô cho nên cơm chỉ là món hy hữu trong bữa ăn thường ngày. Bốn đứa trẻ sàn sàn tuổi đến trường nhưng chẳng đứa nào đi học. Chúng như bao đứa trẻ tôi gặp trên chặng đường đi, nói tiếng Kinh bập bõm, đầu trần, chân đất, quần áo bạc mầu, cáu bẩn. Ðứa bé lang thang chơi trên núi đá, đứa lớn hơn theo mẹ gùi đất gieo hạt. Cuộc sống chỉ là mong thoát đói thì làm sao chúng dám ước đến trường? Ði sâu vào Cột Cờ Lũng Cú, càng gặp nhiều hơn khung cảnh bà con cần mẫn lao động, phần lớn vẫn là căn từng hốc đá để trồng ngô. Cụ Già Giống Na năm nay đã gần 90 tuổi vẫn đang cùng con cháu gieo hạt trong cái nắng rát những ngày đầu hạ. Cụ nói tiếng Kinh khá rõ. Nhà cụ chủ yếu trồng ngô, chỉ gieo được ít lúa bên khoảnh đất bằng phẳng trước nhà. Thế cũng là tốt lắm rồi đấy - cụ nói - Ở những bản sâu trong núi đá kia còn nhiều hộ nghèo lắm đó. Vì đất trồng lúa hiếm lắm, đến kẽ đá trồng ngô cũng khó tìm. Bây giờ đang là mùa giáp hạt. Cũng thời điểm này chừng mười năm về trước, gần như cả bản không có gạo ăn, nhà nào còn ngô là may mắn lắm. Nhưng mấy năm nay, trồng lúa được mùa hơn và giống ngô tốt cũng cho nhiều bắp, cho nên bà con dành dụm được cho những ngày giáp hạt. Mùa này, mỗi ngày chỉ một bữa cơm thôi, còn ăn mèn mén, uống rượu ngô suông- cụ cười nói như đó là chuyện thường tình ở vùng đất này bao đời nay rồi.

Xã Lũng Cú, huyện Ðồng Văn vốn được ví như xã Ðất Mũi của Cà Mau, heo hút và trắc trở. Từ Ðồng Văn đến trung tâm xã là cung đường 26 km, cũng vẫn điệp khúc dốc cua tay áo, núi cao và vực sâu. Ðồng bào Mông, Lô Lô trồng lúa, trồng ngô mỗi năm chỉ được một vụ cho nên đời sống hết sức khó khăn. Cả xã có chín thôn bản, thì có đến tám thôn giáp biên, đều ở độ cao trung bình từ 1.600 đến 1.800 m so với mực nước biển. Chúng tôi gặp anh Vàng Mí Cấu, Bí thư xã còn rất trẻ, người dân tộc Mông. Giọng nói khê mùi thuốc lào, anh tính, cả xã có hơn 800 hộ dân thì có đến hơn một nửa là hộ nghèo. Nói là nghèo nhưng thực chất vẫn còn những hộ đói, mùa giáp hạt vẫn phải chờ vào cứu trợ gạo của Nhà nước và địa phương. Ðó là bà con ở những vùng có địa hình quá dốc, chỉ toàn núi đá, không thể trồng trọt hay chăn nuôi gì được. Giọng anh như sáng hơn khi nói về chương trình xây dựng nông thôn mới ở ba thôn Lô Lô Chải, Thèn Pả và Xín Mần với những thành tích được tính bằng bể nước, sân phơi, nhà tắm, nhà vệ sinh và chuồng gia súc. Nhất là 1,7 km đường bê-tông liên thôn. Ở vùng núi đá này, con số ấy là nỗ lực lớn của chính quyền xã và bà con thôn bản. Khi được hỏi về những khó khăn của bà con trong phát triển sản xuất, giọng anh như chùng xuống: Nhiều năm qua, Ðảng và Nhà nước đã quan tâm đến đời sống của đồng bào dân tộc, nhất là với Lũng Cú - một xã biên giới phía bắc huyện Ðồng Văn. Cuộc sống bà con nhờ thế cũng thay đổi nhiều, nhưng cũng chỉ mới xóa đói chứ để giảm được nghèo vẫn là vô cùng khó vì sản xuất nông nghiệp ở vùng núi đá là thách thức lớn. Với 80% địa hình là đồi núi dốc, khí hậu khắc nghiệt, mùa khô hạn hán, mùa mưa lại đối mặt với lũ quét, mưa đá và sạt lở, cây lúa khó trồng, cây ngô vùi mình trong hốc đá, thì người dân thật khó có cơ hội thoát nghèo bền vững.

3. Chúng tôi chạm đỉnh Mèo Vạc khi chợ phiên đã bắt đầu đông. Tiết trời đầu hạ, nắng vàng như rót mật. Một cảm giác say mê ngay lập tức len nhẹ trong lòng khi thấy những em gái Mông má hồng như nỗi nhớ, váy áo hoa văn sặc sỡ, xập xòe nổi bật giữa khung cảnh ồn ã của chợ phiên. Phía kia là những phụ nữ Mông đang thử rượu ngô cho chồng- một cảnh mà tôi nghĩ chẳng nơi nào có được, ngoài những phiên chợ của vùng cao nguyên đá. Xa xa là hai vợ chồng già dắt nhau xuống chợ, ngồi thưởng thức một bát thắng cố bên bếp lửa nghi ngút khói. Một ông già cô độc ngồi giữa chiếc ghế dài cuối chợ rít hơi thuốc lào sảng khoái. Nhập vào quán rượu giữa chợ, chàng trai người Mông nom hiền lành nhường tôi một góc ghế dài. Quán chỉ rặt những rượu suông, thuốc lào, chén, bát. "Chén để uống rượu, bát cũng để uống rượu, khi đã ưng nhau rồi thì phải uống bằng bát"- anh người Mông Lò Mí Pố nói với tôi như thế. Anh Pố không nói được tiếng Kinh nhiều. Hôm nay là chợ phiên, vợ chồng anh Pố, chị Già lên chơi chợ. Chị Già giải thích: Ði làm suốt mà, ngày chợ đi chơi thôi. Mình không đi mua gì, nhà có rau, có mèn mén ăn rồi. Chỉ có hôm thiếu gạo thôi. - Thiếu gạo à, nhà có trồng lúa không? - Không có đất trồng lúa đâu, chỉ trồng ngô thôi. Sự xa lạ nhanh chóng trở nên thân mật với những con người vốn hiền hành, thật thà như đếm. Tôi vui vẻ hỏi: Ở nhà Pố có uống nhiều rượu không, hay chỉ lên chợ mới uống. - Ở nhà cũng uống chứ- vợ anh nhanh nhảu trả lời. Còn uống rượu thay nước vào những mùa khát mà. Mùa khát - đó là chị Già nói đến mùa khô- từ khoảng tháng mười đến hết tháng tư, cao nguyên đá bắt đầu thiếu nước. Mặc dù cả bốn huyện vùng cao nguyên đá Ðồng Văn đều có "hồ treo" được xây dựng ở những vị trí thung lũng để lấy nước từ vách núi đá chung quanh, nhưng dung tích hồ cùng lượng nước không đủ phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân. Khi mùa khô đến, nhiều hồ treo trơ cạn đáy, người dân phải dành dụm, dè sẻn từng giọt nước để dùng. Ðối mặt với cái ăn, cái mặc đã nhọc nhằn, đồng bào nơi đây còn phải gồng mình đi qua những mùa khát cơ cực. Lại nhớ lời Bí thư xã Lũng Cú Vàng Mí Cấu: Ở miền xuôi, xây dựng nông thôn mới là những con số về thu nhập bình quân đầu người, mô hình sản xuất kinh tế... Nhưng với đồng bào vùng cao, xây được bể nước đã là một tiêu chí lớn.

4. Trở về Hà Nội từ Mèo Vạc, bỗng nhớ quay quắt những con người nơi cao nguyên đá. Nhớ những cây sa mộc lặng lẽ trong thung vươn mầu xanh tương phản với sắc xám ngoét của đá, chấp nhận cả hanh khô và nắng lửa, cả cái rét tái tê, bốn mùa không rụng lá. Có cảm giác người dân cao nguyên này cũng giống những cây sa mộc, kiên nhẫn và kiên cường đối mặt với thiên nhiên khắc nghiệt, lặng thầm lèn đất, lèn nước vào đá mà gieo lúa, trồng ngô. Nhưng dường như trong câu chuyện của họ, không hề nghe thấy lời ca thán nào. Phải chăng vì sống lâu trong cơ cực, trong vất vả và khắc nghiệt, họ đã quá quen rồi. Có thể lắm, nhưng thiết nghĩ, Ðảng và Nhà nước cần có những quyết sách kịp thời, hiệu quả hơn để ưu tiên phát triển kinh tế- xã hội, nâng cao đời sống cho đồng bào vùng cao. Từ năm 2010, cao nguyên đá Ðồng Văn đã được mạng lưới Công viên địa chất UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu. Mới đây, quy hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Ðồng Văn giai đoạn 2012 - 2020, tầm nhìn đến năm 2030 cũng vừa được công bố, nhen lên hy vọng đổi mới cho cao nguyên và thay đổi cuộc sống của người dân. Theo đó, bảo tồn, tôn tạo di sản sẽ đồng hành với việc tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng trên cơ sở phát triển du lịch dựa vào khai thác các giá trị di sản tại Công viên địa chất này. Muốn vậy, bằng nhiều hình thức cần đưa người dân trở thành chủ nhân đích thực của di sản. Tuy nhiên, với những người dân vùng núi hiền lành, chất phác mà chúng tôi đã gặp như cụ Na, chị Thoong, anh Pố, chị Già thì chưa một ai nghe nói hay biết gì về Công viên địa chất toàn cầu. Với họ, cao nguyên Ðồng Văn vẫn đơn giản là núi đá, là nơi sinh sống và mưu sinh tự ngàn đời. Chính vì vậy, phát triển du lịch nhằm xóa đói, giảm nghèo cho vùng núi đá là một chặng đường dài phía trước, cần sự chung tay nỗ lực rất lớn của cả chính quyền địa phương và người dân.

Tạm biệt cao nguyên đá Ðồng Văn. Thật khó có thể quên cảm giác sung sướng đến nghẹt thở khi đặt chân đến đỉnh Mã Pí Lèng, lòng thanh thản ngắm dòng Nho Quế, xa xa là những nếp nhà người Mông ẩn hiện trong sương sớm. Thật thèm cảm giác về một cuộc sống đơn giản, nhẹ nhàng như khi nhập vào chợ phiên Mèo Vạc, cùng bà con uống chén rượu ngô, ăn bát thắng cố, học cách cắp nách con lợn rồi nói "so sênh" (cảm ơn - tiếng Mông)... Lại ước mong thêm một lần đến nơi này, được quỳ trước núi. Không chỉ để tin "ai trong đời chẳng có một Khau Vai" như nhà thơ Trần Hòa Bình đã viết. Mà còn để thán phục những con người mà sức sống và sự dẻo dai, bền bỉ như còn cao hơn núi đá, ngày lại ngày lặng lẽ sống, mưu sinh và giữ gìn bờ cõi biên cương Tổ quốc, giữ gìn di sản cao nguyên đá hùng vĩ bậc nhất đất nước này.

Bài dự thi xin gửi về địa chỉ: Ban Thư ký - Biên tập, Báo Nhân Dân, 71 Hàng Trống, quận Hoàn Kiếm, TP Hà Nội.

Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 

Xem thêm các tin liên quan đến: Sức sống cao nguyên đá
TIN MỚI HƠN
TIN CŨ HƠN

Bài nhiều người đọc
Mưa đá to bằng trứng gà, 2 trẻ thiệt mạng

Mưa đá to bằng trứng gà, 2 trẻ thiệt mạng

Tàu cá TQ rút khỏi khu vực giàn khoan

Tàu cá TQ rút khỏi khu vực giàn khoan

Rủ nhau đi câu cá, một học sinh chết đuối thương tâm

Rủ nhau đi câu cá, một học sinh chết đuối thương tâm

Khoa học nước nhà đã đạt 'cảnh giới' siêu thực?

Khoa học nước nhà đã đạt 'cảnh giới' siêu thực?

Người phụ nữ bán hàng rong lao vào lửa cứu cụ già

Người phụ nữ bán hàng rong lao vào lửa cứu cụ già

Giảm thủ tục để dân tiếp cận được công lý

Giảm thủ tục để dân tiếp cận được công lý

Dân không chấp nhận cán bộ

Dân không chấp nhận cán bộ "mù" CNTT

Sinh viên từ ngôi trường tệ nhất bước tới ĐH danh giá Cambridge

Sinh viên từ ngôi trường tệ nhất bước tới ĐH danh giá Cambridge

10 căn nhà hư hỏng do sạt lở

10 căn nhà hư hỏng do sạt lở

Thời sự trong ngày: Vụ cướp ô tô chấn động

Thời sự trong ngày: Vụ cướp ô tô chấn động

Có thể bạn quan tâm
Hà Giang: Mưa to gây sạt lở đất, khiến 7 người thiệt mạng

Hà Giang: Mưa to gây sạt lở đất, khiến 7 người thiệt mạng

Hải Phòng: Thang máy bất ngờ sập xuống trúng đầu, 1 người chết thảm

Hải Phòng: Thang máy bất ngờ sập xuống trúng đầu, 1 người chết thảm

Khắc phục nhanh hệ thống cấp điện cho các tỉnh phía Bắc

Khắc phục nhanh hệ thống cấp điện cho các tỉnh phía Bắc

Cháy xe khách trong hầm Hải Vân, 3 người bị thương

Cháy xe khách trong hầm Hải Vân, 3 người bị thương

Chủ tịch nước thăm và làm việc tại huyện đảo Bạch Long Vĩ

Chủ tịch nước thăm và làm việc tại huyện đảo Bạch Long Vĩ

Sầm Sơn:

Sầm Sơn: "Ép" ăn không được, đuổi du khách ra khỏi khách sạn

Truy điệu chiến sĩ hy sinh trong vụ án ma túy vào chiều nay (21/7)

Truy điệu chiến sĩ hy sinh trong vụ án ma túy vào chiều nay (21/7)

Vụ rơi Mi-171: Sáng nay, truy điệu chiến sỹ thứ 19 hy sinh

Vụ rơi Mi-171: Sáng nay, truy điệu chiến sỹ thứ 19 hy sinh

Hơn 500 chiến sĩ CSGT Hà Nội học... đỡ đẻ

Hơn 500 chiến sĩ CSGT Hà Nội học... đỡ đẻ

Tắm sông, 3 chị em chết đuối thương tâm

Tắm sông, 3 chị em chết đuối thương tâm

Nổi bật trên nhandan.com.vn
Quảng Ninh: Bão số 2 gây thiệt hại tại Móng Cái

Quảng Ninh: Bão số 2 gây thiệt hại tại Móng Cái

Phú Yên: Trao tặng 269 danh hiệu Mẹ Việt Nam anh hùng

Phú Yên: Trao tặng 269 danh hiệu Mẹ Việt Nam anh hùng

Nhiều hoạt động thiết thực hướng về các gia đình thương binh, liệt sĩ

Nhiều hoạt động thiết thực hướng về các gia đình thương binh, liệt sĩ

Khám và phát thuốc miễn phí cho các đối tượng chính sách, đồng bào DTTS nghèo tỉnh Đác Nông

Khám và phát thuốc miễn phí cho các đối tượng chính sách, đồng bào DTTS nghèo tỉnh Đác Nông

Người thân hành khách MH17 đổ dồn về các sân bay ngóng tin tức

Người thân hành khách MH17 đổ dồn về các sân bay ngóng tin tức

Thực hiện lộ trình giá thị trường phải thận trọng về liều lượng, thời điểm

Thực hiện lộ trình giá thị trường phải thận trọng về liều lượng, thời điểm

Tổ quốc trên hết!

Tổ quốc trên hết!

"Quản" chặt xe khách giường nằm

Cuộc đợi chờ không vô vọng

Cuộc đợi chờ không vô vọng

"Không ai được phép lãng quên quá khứ"

Mới nhất trong mục


Máy xử lý ngôn ngữ Citinews v.4.0.311
(Sản phẩm nghiên cứu công nghệ - Phi lợi nhuận)
Copyright © 2010-2013 – Công ty cổ phần tích hợp dữ liệu NextCom
Giấy phép thông tin điện tử số 192/GP-TTĐT ngày 19/08/2010
Phone: 043-9728190. Fax: 043-9728838. Hotline: Hotline
Vui lòng Click "Yêu cầu cập nhật nội dung hoặc gỡ bài ngay lập tức" ở cuối bài viết để gỡ bài
Web crawler | News Processing | Text Analytics | Sentiment Analysis | Natural Language Processing