Xã hội 06/4/2013 14:41

Lễ hội - những câu hỏi vẫn còn

Làm thế nào để lễ hội trong kho tàng văn hóa phong phú của dân tộc không bị mất đi bởi những điều tầm thường, để cái “thiêng” không bị cái “phàm” hạ nhục và che khuất ? Làm thế nào để gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa của lễ hội trong vòng xoay của kinh tế thị trường vẫn quen lấy lợi nhuận làm thước đo.

Tổ chức theo kinh nghiệm?


Lễ hội sinh ra và được duy trì bởi những nhu cầu văn hóa, tâm linh của xã hội. Lễ hội diễn ra để thỏa thỏa mãn những khát vọng, những mong mỏi của con người. Nhu cầu đó không giảm đi mà ngày càng tăng và biến đổi cùng sự phát triển của xã hội, sự bùng nổ của thông tin, sự thay đổi của tập quán (mang tính thời đại).

Lễ Phù Gióng ở Lệ Chi nam (Gia Lâm) mới được Viện văn hóa nghệ thuật Việt Nam (Bộ VH, TT&DL) phục dựng.


Trái với mọi sự dễ dãi, việc phục dựng lại đầy đủ các yếu tố văn hóa, tâm linh của một lễ hội đòi hỏi nghiên cứu một khối tư liệu đồ sộ, cần sự đầu tư mạnh mẽ từ phía Nhà nước, của các cơ quan khoa học, của các đơn vị tham gia... Làm được như vậy mới có thể tái hiện lễ hội (gần) chân xác như nó đã diễn ra. Công việc phục dựng những lễ hội (nếu có thể) cần được nghiên cứu tỷ mỷ và luyện tập công phu. Lễ hội phục dựng phải hướng đến cộng đồng. Đây cũng là tiêu chí cần được khuyến khích cho tất cả các lễ hội theo tinh thần của UNESCO.


Tuy nhiên phần lớn lễ hội (đang diễn ra) hiện nay không đủ tư liệu lịch sử để hiểu về nó một cách đầy đủ và chân thực như nó đã từng diễn ra. Hiện nay, đại đa số (nếu không nói là gần như tất cả) lễ hội trong cuộc sống đương đại đang được những người đương thời tổ chức theo kinh nghiệm, hiểu biết (nhiều khi không đầy đủ) của mình, thậm chí sáng tác cả những "truyền thuyết" không hề có trong lễ hội. Kịch bản lễ hội nhiều nơi na ná nhau: Kiệu được rước, lễ vật được bày biện; hết diễn văn của lãnh đạo chính quyền sẽ đến lễ tế của đội tế; sôi động hơn thì có thêm các đội múa lân, múa rồng; góp vui thì có thể có vài tiết mục "văn nghệ dân gian", vài liền anh liền chị được thuê, vài bài đồng diễn của "phong trào quần chúng"; để "đảm bảo đảm nguồn thu" thì đã có vô vàn hòm công đức được đặt khắp mọi nơi, các vị trí có thể bán hàng tạp nham đều được "đấu thầu"... Và nhếch nhác, lộn xộn, mất an toàn và thẩm mỹ là điều không tránh khỏi dù luôn có nhiều "quyết tâm", "cố gắng" để "khắc phục" (!).


Xã hội hóa hay thương mại hóa?


Khái niệm xã hội hóa lễ - hội có thể hiểu là việc huy động, tăng cường, mở rộng sự tham gia của nhiều tổ chức, của cộng đồng, của cá nhân trong những hoạt động đa dạng liên quan đến lễ hội. Xã hội hóa có thể có (hoặc không) thu tiền nhưng điều quan trọng là: Lợi nhuận không phải là mục đích tối cao.
Không phải những người chịu trách nhiệm không nhận ra những bất cập diễn ra trong các lễ hội hiện nay nhưng nó cứ diễn ra. Câu trả lời có lẽ nằm ở mặt khác của vấn đề. Đã tổ chức lễ hội, nhà tổ chức nào cũng muốn càng đông người dự càng tốt. Lượng người đến đông gắn liền với "lượng thu", gắn liền với lợi nhuận từ lễ hội sẽ tăng lên. Đây là nguồn cám dỗ khó cưỡng lại với nhiều người "làm" lễ hội. Họ bất chấp sức chứa của không gian diễn ra lễ hội, bất chấp khả năng đáp ứng của cơ sở hạ tầng dịch vụ, không tính đến năng lực điều hành yếu kém của những người tổ chức không chuyên nghiệp... tất cả chỉ để thu lợi dưới một danh nghĩa màu mè. Khái niệm đã bị đánh tráo. Cụm từ thường được những người có trách nhiệm nhắc lại nhiều lần khi tổ chức lễ hội là "xã hội hóa lễ hội" nhưng thực ra họ đã "thương mại hóa lễ hội" một cách không thương tiếc.


Các lễ hội truyền thống nằm trong khái niệm văn hóa phi vật thể. Những giá trị lịch sử - văn hóa của lễ hội cần được bảo vệ trong (và bởi) cộng đồng. Công ước UNESCO về Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể (2003) định nghĩa và khuyến cáo: "Bảo vệ" là: Một tập hợp các biện pháp có mục tiêu nhằm: nhận diện; tư liệu hóa; nghiên cứu; phục hồi; bảo tồn; củng cố, truyền dạy và phát huy cũng như làm sống lại mọi khía cạnh đa dạng của di sản. Di sản văn hóa phi vật thể được chuyển giao từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nó được các cộng đồng, các nhóm xã hội không ngừng tái tạo và hình thành trong họ một ý thức về bản sắc và sự kế tục.


Để bảo vệ di sản văn hóa một cách bền vững, cộng đồng chủ thể văn hóa phải giữ vai trò quyết định. Cộng đồng vừa là chủ thể sáng tạo vừa là người hưởng thụ (và hưởng lợi) các sinh hoạt văn hóa đó. Di sản văn hóa phải được bảo tồn tại không gian văn hóa nơi nó đã được sáng tạo ra, đồng thời kết hợp hài hòa giữa việc bảo tồn những yếu tố truyền thống với sự biến đổi thích nghi cần thiết.


Việc phục dựng hay tổ chức lễ hội phải được "xã hội hóa" chứ không phải "thương mại hóa". Phục dựng lễ hội để tăng thêm sự hiểu biết của công chúng về quá khứ của dân tộc, hơn nữa, còn giúp quảng bá hình ảnh văn hóa của đất nước. Điều này nhiều nước đã làm và nhiều lễ hội phục dựng đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Hội Gióng của Việt Nam là một trong số đó. Cùng với Hội Gióng, một số lễ hội đã được Viện Văn hóa nghệ thuật (Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch) phục dựng gần đây theo tinh thần đó có thể coi là những thành công hiếm hoi.


Bài và ảnh: TS Ngô Vương Anh

Xem thêm các tin liên quan đến: Lễ hội - những câu hỏi vẫn còn
ĐỌC THÊM
GS Ngô Đức Thịnh: Nghi lễ khai ấn bị biến thành lễ hội “cầu quan”

GS Ngô Đức Thịnh: Nghi lễ khai ấn bị biến thành lễ hội “cầu quan”

Bảo tồn di sản văn hóa: Cân bằng lợi ích cá nhân và cộng đồng

Bảo tồn di sản văn hóa: Cân bằng lợi ích cá nhân và cộng đồng

Vai trò của cộng đồng trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa

Vai trò của cộng đồng trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa

Văn hóa dân gian đang bị biến tướng

Văn hóa dân gian đang bị biến tướng

Ðưa hoạt động lễ hội vào nền nếp, phát triển lành mạnh

Lễ hội là nhu cầu không thể thiếu trong đời sống tinh thần của nhân dân. Những năm qua, lễ hội phát triển mạnh trên phạm vi cả nước, tuy nhiên sự  thiếu nền nếp nhiều khi xô bồ đã che lấp những tinh hoa văn hóa dân tộc. Vấn đề cấp thiết đặt ra là phải tổ chức, quản lý lễ hội như thế nào để phát triển lành mạnh, thật sự là nét đẹp của sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
Di sản Việt Nam: Nhìn lại để bước tiếp (15/01/2013)

Di sản Việt Nam: Nhìn lại để bước tiếp (15/01/2013)

Người dân phải là chủ thể bảo tồn di sản

Người dân phải là chủ thể bảo tồn di sản

Lễ hội truyền thống: Đâu là giá trị của thời hiện đại?

Lễ hội - cây cầu nối quá khứ với hiện tại, bao đời nay đã trở thành một bộ phận không thể thiếu trong đời sống văn hóa cộng đồng. Nhưng cùng với sự phát triển của đời sống kinh tế xã hội, không ít lễ hội đã bị biến tướng, làm mai một ý nghĩa của hoạt động truyền thống tốt đẹp này.
TIN MỚI HƠN
TIN CŨ HƠN
Bài nhiều người đọc
Hà Nội: Cháy lớn tại kho hàng Diana, khẩn cấp sơ tán hàng hóa

Hà Nội: Cháy lớn tại kho hàng Diana, khẩn cấp sơ tán hàng hóa

4000 chậu nến thắp sáng cầu Trường Tiền, người dân phấn khich

4000 chậu nến thắp sáng cầu Trường Tiền, người dân phấn khich

Hà Nội: Tai nạn kinh hoàng trên đường Thanh Niên

Hà Nội: Tai nạn kinh hoàng trên đường Thanh Niên

Cháy lớn ở TP Hồ Chí Minh

Cháy lớn ở TP Hồ Chí Minh

Cháy lớn ở quận 6 thiêu rụi hai vợ chồng xấu số

Cháy lớn ở quận 6 thiêu rụi hai vợ chồng xấu số

Chiêm ngưỡng KTX hiện đại nhất Việt Nam

Chiêm ngưỡng KTX hiện đại nhất Việt Nam

Cháy lớn tại Khu xử lý chất thải rắn Gò Cát

Cháy lớn tại Khu xử lý chất thải rắn Gò Cát

Độc đáo lễ hội đập gối xả stress

Độc đáo lễ hội đập gối xả stress

Tai nạn thảm khốc trên đường cao tốc Trung Lương, 4 người tử vong

Tai nạn thảm khốc trên đường cao tốc Trung Lương, 4 người tử vong

Xe khách gặp nạn trên cao tốc Trung Lương, 5 người chết

Xe khách gặp nạn trên cao tốc Trung Lương, 5 người chết

Có thể bạn quan tâm
Thứ Bảy, ngày 19 tháng 04 năm 2014

Thứ Bảy, ngày 19 tháng 04 năm 2014

Hàng trăm người hoảng loạn vì cả ngàn lít a xít đổ ra đường bốc khói ngùn ngụt

Hàng trăm người hoảng loạn vì cả ngàn lít a xít đổ ra đường bốc khói ngùn ngụt

Taxi Thanh Nga

Taxi Thanh Nga "bay" lên tòa nhà Pacific

Dự án đường Trường Chinh: Phương án đường thẳng tốn thêm 193 tỷ đồng

Dự án đường Trường Chinh: Phương án đường thẳng tốn thêm 193 tỷ đồng

Công bố phương án thay thế điểm sàn kỳ thi đại học, cao đẳng

Công bố phương án thay thế điểm sàn kỳ thi đại học, cao đẳng

Hà Nội: Tai nạn kinh hoàng trên đường Thanh Niên

Hà Nội: Tai nạn kinh hoàng trên đường Thanh Niên

Thanh Hóa: Xe buýt mất lái tông chết 2 người

Thanh Hóa: Xe buýt mất lái tông chết 2 người

Hai học sinh lớp 1 chết đuối tại ao nuôi cá

Hai học sinh lớp 1 chết đuối tại ao nuôi cá

Hội Nhà báo Việt Nam triển khai nhiệm vụ năm 2014

Hội Nhà báo Việt Nam triển khai nhiệm vụ năm 2014

Tắm biển, một sinh bị viên mất tích

Tắm biển, một sinh bị viên mất tích

Nổi bật trên baotintuc.vn
Nạn nhân vụ nổ lò luyện thép ở Vũng Tàu vẫn nguy kịch

Nạn nhân vụ nổ lò luyện thép ở Vũng Tàu vẫn nguy kịch

Khởi tố vụ án và bị can vụ cháy chợ Phố Hiến

Khởi tố vụ án và bị can vụ cháy chợ Phố Hiến

Khai mạc Festival Huế: Ấn tượng, hoành tráng và hấp dẫn

Khai mạc Festival Huế: Ấn tượng, hoành tráng và hấp dẫn

Khu vực đông nam Ukraine tự bầu tổng thống?

Khu vực đông nam Ukraine tự bầu tổng thống?

Ukraine bắt đầu chiến dịch đặc biệt tại miền Đông

Ukraine bắt đầu chiến dịch đặc biệt tại miền Đông

Mỹ sẽ giành lại Senkaku/Điếu Ngư nếu quần đảo bị chiếm

Mỹ sẽ giành lại Senkaku/Điếu Ngư nếu quần đảo bị chiếm

Về thông tin ông Yanukovych sắp trở về Ukraine

Về thông tin ông Yanukovych sắp trở về Ukraine

Bộ Quốc phòng Ukraine mất khả năng kiểm soát miền Đông?

Bộ Quốc phòng Ukraine mất khả năng kiểm soát miền Đông?

Hợp long cầu cuối cùng của đường Hồ Chí Minh

Hợp long cầu cuối cùng của đường Hồ Chí Minh

Hòa Bình bầu tân Chủ tịch HĐND và Chủ tịch tỉnh

Hòa Bình bầu tân Chủ tịch HĐND và Chủ tịch tỉnh

Mới nhất trong mục

Khối chuyên Toán - Đại học Tổng hợp Hà Nội


Máy xử lý ngôn ngữ Citinews v.4.0.311
(Sản phẩm nghiên cứu công nghệ - Phi lợi nhuận)
Copyright © 2010-2013 – Công ty cổ phần tích hợp dữ liệu NextCom
Giấy phép thông tin điện tử số 192/GP-TTĐT ngày 19/08/2010
Phone: 043-9728190. Fax: 043-9728838. Hotline: Hotline
Web crawler | News Processing | Text Analytics | Sentiment Analysis | Natural Language Processing