Xã hội 09/10/2013 17:54

Đặt tên đường phố ở Việt Nam - một sự bế tắc? (P1)

Tên đường phố cũng giống như tên người, đôi khi nó chỉ có chức năng để gọi và để nhận biết. Nhưng khi cuộc sống trở nên phong phú hơn, con người đã no đủ những thứ vật chất để nuôi sống cơ thể thì lại phải hướng tới những giá trị cao hơn về chân, thiện, mĩ.

Thậm chí ngày nay người ta coi cái tên có khả năng ảnh hưởng tới tính cách và số phận của từng con người. Tương tự, những tên của các địa danh ngoài để đánh dấu, nhận biết nó thì giờ đây cũng cần tích hợp cho nó những giá trị vô hình về giá trị cái đẹp. Có được những cái tên như vậy, những con đường, góc phố sẽ tiềm ẩn những vẻ đẹp có khả năng cuốn hút đối với người phương xa, sự yêu mến của người bản xứ. Tên của những con phố đẹp, giàu hình ảnh cũng sẽ làm nâng cao giá trị của đô thị mà chúng là một bộ phận. Do vậy, hơn lúc nào hết việc đặt tên đường phố, công trình cần phải nghiêm túc xóa bỏ lối tư duy đơn thuần (chỉ lấy một góc độ, tiêu chí nào đó để đặt tên mà không xem xét tới nhiều những giá trị đáng phải có khác). Theo ý kiến của tôi, việc đặt tên các đường phố ở đô thị nước ta do vậy hiện đang lâm vào tình cảnh bế tắc và thiếu nhãn quan. 

1. Thực trạng

Việc đặt tên đường chỉ "trông chờ" vào tên danh nhân dẫn tới quá nhiều tên đường trùng nhau " xuyên Việt". Đi bất cứ địa phương nào, đô thị nào ở Việt Nam ta cũng chỉ bắt gặp những tên đường phố như Hùng Vương, Hai Bà Trưng, Đinh Tiên Hoàng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi, Lê Lợi, Quang Trung (Nguyễn Huệ)…. Thậm chí, ngay trong một thành phố như ở Hà Nội, cũng có rất nhiều những tên đường phố trùng nhau. Hà Nội có hàng chục những con phố cùng tên nhau như: Quang Trung, Lê Trọng Tấn, Trần Phú, Phùng Hưng, Yết Kiêu, Ngô Thì nhậm, Nguyễn khuyến, Tô Hiệu… (một ở Hà Nội cũ và một ở Hà Đông cũ). Đành rằng không riêng gì Việt Nam, việc đặt tên các vị có công với đất nước là điều thường làm trên thế giới. Nhưng ở các nước, việc lấy tên người để đặt cho tên phố có ở mức "lạm dụng" như ta hay không thì điều đó cần phải xem xét lại. Tất nhiên, việc đặt tên các danh nhân lên đường phố là cách hữu hiệu để tưởng nhớ tới công ơn của những vị anh hùng, danh nhân dân tộc. Tuy nhiên, đó không phải là cách duy nhất và điều quan trọng là một khi tới mức lạm dụng sẽ đem lại tác dụng không mong muốn. Việc đặt tên chung nhau "xuyên Việt" không những thể hiện sự bế tắc, nghèo nàn trong "vốn từ vựng" tên đường mà còn là một dạng lãng phí tài nguyên trong việc nhân rộng những giá trị của đô thị.



Việc đặt những tên đường phố mới có xu hướng chỉ tập trung vào những danh nhân dẫn tới việc kho tên cạn kiệt với việc đưa ra những cái tên "lạ tai"  và ít dữ kiện. Có những cái tên nhân vật lịch sử không mang tầm xuyên suốt lịch sử. Điều này nhiều dẫn tới tâm lý nhàm chán. Đương nhiên, mỗi người được nhắc tới chắc hẳn họ đều có công lao đối với đất nước, con người Việt Nam và việc gắn họ ở trên các đường phố, công trình là giáo dục lịch sử và ghi nhớ công ơn. Tuy nhiên, tính hiệu quả là bỏ ngỏ. Không mấy ai cố gắng tìm hiểu về thân thế và công trạng của những nhân vật "lạ" ở trên những con đường. Thậm chí, có tên của những nhân vật mà người có kiến thức thông thường muốn cũng không thể xác định được. 

Hơn nữa, khi độ phủ rộng của tên danh nhân càng lớn sẽ càng dẫn tới tình trạng thiếu sót và sai lệch trong đánh giá công trạng sao cho tương xứng với việc đặt tên. Hoặc sự sai lệch cũng xảy ra khi phần nhiều là từ những cái tên của thời cận đại, còn những nhân vật xa xưa rất hiếm. Vậy chỉ có những người cận đại mới có công với đất nước? Khi số lượng đường phố tăng lên đến hàng chục nghìn ở một đô thị lớn như thế giới thì thực trạng sẽ ra sao nếu ta chỉ chủ yếu lấy tên người để đặt? Quả là một mớ hỗn độn. Khi đó phải tận dụng triệt để cả tên của những nhân vận có công trạng chưa xứng tầm quốc gia, chưa mang tính thời đại. Do vậy, trên đường phố sẽ chỉ toàn là những cái tên lạ lẫm, không thường trực ở trong tâm trí đa số người dân, sáo rỗng giữ kiện với những địa chỉ cần phải đi tới.

Việc chỉ chủ yếu lấy tên người để đặt cho tên đường dẫn tới sự lúng túc, bế tắc cho việc đặt tên. Việc đặt tên đường thiếu mục đích chỉ có mỗi mục đích tôn vinh các danh nhân mà thiếu các sự kiện lịch sử, thiếu việc làm giàu hình ảnh và văn hóa cho thành phố đã dẫn tới một thực trạng ngay cả mục đích tôn vinh các danh nhân cũng không đạt được. Nhiều cái tên trúc trắc, khô khan, vừa nghèo hình tình tượng đối với người viễn xứ lại vừa xa rời cuộc sống, phong tục văn hóa của người bản địa. Thực tế là không ai quan tâm cái tên thiếu ý nghĩa đó xuất phát ở đâu hay đơn giản chỉ là áp đặt. Sự thiếu chủ động, thiếu kho tên dẫn tới tình trạng rất nhiều các con phố rất lâu mới có tên và người ta buộc gọi nó với những tên rất "vô cảm" như: Nguyễn Phong Sắc kéo dài, Lê Văn Lương kéo dài, Tôn Đức Thắng nối dài, Nguyễn Văn Linh nối dài… 

Hoặc có những đường tên nhưng không phải là tên như đường Ven Hồ, tên công trình Cầu Mới do cầu mới xây rồi cứ thế gọi, Cầu Trắng do quét vôi màu trắng… Tóm lại, việc đặt tên đường phố một cách thiếu thế giới quan, chỉ biết lấy tên người đặt cho tiện sẽ dần không còn "thuận tiện" mà trở nên bế tắc, nhàm chán. Trong số 46 tên phố mới được đặt gần đây theo quyết định của UBND Tp. Hà Nội thì ngoài tên gọi theo thói quen và địa danh cũ thì đã có tới 28 đường phố (chiếm 60%) dùng tên người, không có tên mang địa danh hay sự kiện khác. Những cái tên mới này hầu hết xa lạ với mọi người như: Nguyễn Trung Ngạn, Nguyễn Huy Quang, Nguyễn Huy Lượng, Phan Bá Vành, Trần Đình Long, Nguyễn Văn Luyện… So sánh ở trên thế giới, với những nước có quá trình đô thị hóa đã lâu, một thành phố có tới hàng chục nghìn con phố thì những danh nhân chỉ chiếm một tỉ lệ rất nhỏ và thông thường chỉ thường đặt ở những phố lớn. Theo thống kê, thủ đô Luân đôn - Vương Quốc Anh tên đường phố mang tên danh nhân chỉ chiếm tới 0,2%.

Chính sách đặt tên đường phố, công trình chưa thể hiện được nhãn quan xây dựng một đô thị đẹp, truyền cảm. Mặc dù các quy định ở các địa phương nước ta không bắt buộc phải dùng tên danh nhân để đặt tên đường phố hoặc công trình, nhưng cách giải thích trong các quy định ban hành đã chỉ hướng việc đặt tên đường bằng tên danh nhân. Ví dụ ở Thủ đô Hà Nội, Quyết định 207 ngày 27/11/2006 của UBND Tp. Hà Nội trong điều 5 của quy chế hướng dẫn gồm 5 điều khoản. Ngoài việc hướng dẫn về cách đặt tên đường theo tên các danh nhân thì các điều khoản lại bó buộc đối với các cách đặt tên khác. Điều 4 quy định: "Tên di tích, thắng cảnh được chọn đặt làm tên đường, phố, công trình công cộng phải có giá trị lịch sử văn hóa, nghệ thuật kiến trúc tiêu biểu, quen thuộc với nhân dân (trong khi quy định đặt tên tên danh nhân không nêu tên đó phải quen thuộc với nhân dân) và đã được xếp hạng theo quy định của Luật Di sản văn hóa". Và điều 5: "Các tên khác được lựa chọn để đặt tên cho đường, phố và công trình công cộng phải có ý nghĩa tiêu biểu, mang đậm bản sắc văn hóa Thủ đô và cả nước (không quy định các danh nhân phải mang đậm văn hóa Thủ đô và cả nước)"... Và khi chưa có dữ kiện gì để đặt tên đường thì không biết từ khi nào, thói quen lấy tên người đặt vào tên sự vật đã ăn sâu vào trong tư duy của các nhà quản lý.

Việc chỉ tập trung đặt tên theo danh nhân ngoài việc khiến cho "ngân hàng" tên sớm đi đến cạn kiệt nhưng nghiêm trọng hơn là không sáng tạo ra cho các phố phường được thêm những hình ảnh hấp dẫn. Nếu "Ba mươi sáu phố phường Hà Nội" cổ chỉ là những tên người thì Hà Nội làm sao có được vẻ đặc trưng như ngày hôm nay(?!) Nếu chỉ có tên người thì làm sao xuất hiện những áng thơ văn hay về Hà Nội:

"Gió đưa cành trúc la đà
Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương
Mịt mù khói tỏa ngàn sương
Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ"

Những cái tên Thọ Xương, Yên Thái… có lẽ khó khi nào "được xếp hạng" và không hề "mang đậm bản sắc Thủ đô" nếu theo góc độ của luật. Tại sao nó lại nên thơ, thiêng liêng và đậm nét Thủ đô đến thế? Chính những cái tên tưởng chừng như "vô tình" theo tiêu chí luật sẽ mang lại những giá trị vô hình rất đỗi trừu tượng, tạo nên thuộc tính đặc trưng của Thủ đô, tô điểm cho Thủ đô. Những cái tên người do chỉ ánh xạ với một con người cụ thể nên đã cắt đứt mọi "lối về" liên hệ với những hình ảnh và âm thanh, cả không gian lẫn thời gian, trở nên khô khan, thiếu sức sống. Trong bối cảnh hiện nay, khi đô thị hóa nhanh chóng, các đường phố sẽ tăng số lượng lên rất nhiều, để Hà Nội và các đô thị cả nước đẹp, hấp dẫn, quy tụ được nhiều "linh khí" hơn thì cần có sự thay đổi ngay trong việc đặt tên đường phố.
(Còn tiếp)
Đỗ Minh Dũng
ĐỌC THÊM
Tiêu chí chọn tên đường tại TP. Hồ Chí Minh

Tiêu chí chọn tên đường tại TP. Hồ Chí Minh

Tháng 12, Hà Nội sẽ có đường mang tên Đại tướng

Tháng 12, Hà Nội sẽ có đường mang tên Đại tướng

Nghĩ về tên đường và phố Hà Nội

Nghĩ về tên đường và phố Hà Nội

Tên đường phố không chỉ để gọi tên - Bài 2: Cái nhìn xa cho Hà Nội tương lai (14/09/2013)

Tên đường phố không chỉ để gọi tên - Bài 2: Cái nhìn xa cho Hà Nội tương lai (14/09/2013)

Hà Nội có thể đặt tên đường mang tên Võ Nguyên Giáp vào cuối năm nay

Hà Nội có thể đặt tên đường mang tên Võ Nguyên Giáp vào cuối năm nay

Hà Nội xem xét đặt tên đường phố Võ Nguyên Giáp

Hà Nội xem xét đặt tên đường phố Võ Nguyên Giáp

'Một Đại lộ mang tên Võ Nguyên Giáp'

'Một Đại lộ mang tên Võ Nguyên Giáp'

Quận Đồ Sơn tiếp tục hoàn chỉnh hồ sơ đặt tên đường phố năm 2013

Sáng ngày 8-10, tại quận Đồ Sơn, Hội đồng tư vấn đặt tên, đổi tên  đường phố và các công trình công cộng thành phố tổ chức khảo sát thực tế và nghe báo cáo chi tiết về việc quận Đồ Sơn đề nghị đặt tên 23 đường phố trên địa bàn quận năm 2013 do đồng chí Đoàn Duy Linh, Giám đốc Sở Văn hóa- Thể thao và Du lịch, Chủ tịch Hội đồng chủ trì.
TIN MỚI HƠN
TIN CŨ HƠN
Bài nhiều người đọc
4000 chậu nến thắp sáng cầu Trường Tiền, người dân phấn khich

4000 chậu nến thắp sáng cầu Trường Tiền, người dân phấn khich

Hà Nội: Tai nạn kinh hoàng trên đường Thanh Niên

Hà Nội: Tai nạn kinh hoàng trên đường Thanh Niên

Cháy lớn ở quận 6 thiêu rụi hai vợ chồng xấu số

Cháy lớn ở quận 6 thiêu rụi hai vợ chồng xấu số

Người phụ nữ chết thảm dưới bánh xe container

Người phụ nữ chết thảm dưới bánh xe container

Sơ tuyển Hội thi Người đẹp Hạ Long 2014

Sơ tuyển Hội thi Người đẹp Hạ Long 2014

Xe container đụng xe máy làm một người chết

Xe container đụng xe máy làm một người chết

Kho báu hay ngôi mộ trong nền nhà ở Hải Dương?

Kho báu hay ngôi mộ trong nền nhà ở Hải Dương?

Hàng trăm người hoảng loạn vì cả ngàn lít a xít đổ ra đường bốc khói ngùn ngụt

Hàng trăm người hoảng loạn vì cả ngàn lít a xít đổ ra đường bốc khói ngùn ngụt

Bố bất lực nhìn con gái nhảy sông Sài Gòn tự tử

Bố bất lực nhìn con gái nhảy sông Sài Gòn tự tử

Xe quá tải lắm chiêu “né” trạm cân

Xe quá tải lắm chiêu “né” trạm cân

Có thể bạn quan tâm
Thứ Tư, ngày 23 tháng 04 năm 2014

Thứ Tư, ngày 23 tháng 04 năm 2014

Tài xế Thảo Châu vi phạm quy định

Tài xế Thảo Châu vi phạm quy định

Hàng trăm người dân hiếu kỳ xem tìm xác thanh niên nhảy cầu tự vẫn

Hàng trăm người dân hiếu kỳ xem tìm xác thanh niên nhảy cầu tự vẫn

Cây xăng bỗng dưng phát nổ, khách hàng chạy tán loạn

Cây xăng bỗng dưng phát nổ, khách hàng chạy tán loạn

Cả nước nhiều nơi có mưa dông trong dịp nghỉ lễ 30/4 và 1/5

Cả nước nhiều nơi có mưa dông trong dịp nghỉ lễ 30/4 và 1/5

Ông Nguyễn Sự nói về việc bán vé: Đừng hiểu lầm Hội An

Ông Nguyễn Sự nói về việc bán vé: Đừng hiểu lầm Hội An

Ngư dân vớt được chiếc bình dài gần 2m bốc mùi lạ

Ngư dân vớt được chiếc bình dài gần 2m bốc mùi lạ

Bố bất lực nhìn con gái nhảy sông Sài Gòn tự tử

Bố bất lực nhìn con gái nhảy sông Sài Gòn tự tử

Gió lốc sập mái tôn, đè một người chết tại chỗ

Gió lốc sập mái tôn, đè một người chết tại chỗ

Xe tải tông dải phân cách, gạch men đổ tràn trên đường  	  Xe tải gặp nạn, gạch văng ra đường

Xe tải tông dải phân cách, gạch men đổ tràn trên đường Xe tải gặp nạn, gạch văng ra đường

Nổi bật trên kinhtetapdoan.net
Lần đầu tiên, 'Tim nhân tạo' được cấy ghép thành công.

Lần đầu tiên, 'Tim nhân tạo' được cấy ghép thành công.

SEA Games 27: Việt Nam đã giành được 64 HCV

SEA Games 27: Việt Nam đã giành được 64 HCV

Thị trường chứng khoán 2014: Tăng trưởng cùng những tín hiệu tốt

Thị trường chứng khoán 2014: Tăng trưởng cùng những tín hiệu tốt

Hà Tĩnh: Cháy nổ lớn tại đại lí ga trong đêm Noel, một người bị thương

Hà Tĩnh: Cháy nổ lớn tại đại lí ga trong đêm Noel, một người bị thương

Giải pháp nào cho thuốc nội

Giải pháp nào cho thuốc nội "cất cánh"?

Bầu Kiên và thuật thao túng, nắn gân

Bầu Kiên và thuật thao túng, nắn gân

Phần Lan đưa

Phần Lan đưa "thương hiệu" Ông già Noel tới thế giới

Kinh tế thế giới 2013: qua cơn

Kinh tế thế giới 2013: qua cơn "bĩ cực" đến hồi "thái lai"?

Thủ tướng: Đừng để xấu hổ khi đi công tác nước ngoài

Thủ tướng: Đừng để xấu hổ khi đi công tác nước ngoài

Hà Nội: Bắt 600 kg nội tạng bẩn

Hà Nội: Bắt 600 kg nội tạng bẩn

Mới nhất trong mục

Khối chuyên Toán - Đại học Tổng hợp Hà Nội


Máy xử lý ngôn ngữ Citinews v.4.0.311
(Sản phẩm nghiên cứu công nghệ - Phi lợi nhuận)
Copyright © 2010-2013 – Công ty cổ phần tích hợp dữ liệu NextCom
Giấy phép thông tin điện tử số 192/GP-TTĐT ngày 19/08/2010
Phone: 043-9728190. Fax: 043-9728838. Hotline: Hotline
Web crawler | News Processing | Text Analytics | Sentiment Analysis | Natural Language Processing