Đặc sắc nghề vẽ tranh trên gốm ở Bình Dương

30-01-2013 16:04 - Theo: baobinhduong.org.vn

Ban đầu chỉ là những thao tác sao chép rập khuôn từ gốm sứ Trung Quốc hay những bức tranh đơn giản, những năm gần đây nghệ thuật vẽ tranh trên gốm ở Bình Dương ngày càng phát triển vượt bậc với những kỹ thuật độc đáo, tinh xảo.

>> Gốm Luy Lâu - hành trình nghìn năm tuổi
>> Gốm Đại Hoa tinh hoa đất Việt
>> Sản phẩm gốm mỏng ở Công ty Gốm sứ Quang Vinh
>> Số Một là câu chuyện đầy thách thức

Từ thô sơ, sao chép…

Nghề vẽ tranh trên gốm có phát tích từ xa xưa, nơi có những nền văn minh lâu đời như Ai Cập, Trung Đông, Đông Á… Ở Việt Nam, nghề vẽ tranh trên gốm cũng có từ lâu đời, gắn liền với những tên tuổi nổi tiếng như Bát Tràng, Hội An. Riêng ở miền Nam mà đặc biệt là ở Bình Dương, vẽ tranh trên gốm được phát triển bởi các lò gốm của người Tiều. Ở đây, người ta vẽ các cành hoa, chim cá ở trên bề mặt gốm không như các làng gốm ở Hà Nội, Bát Tràng, Phù Lãng… với nhiều kỹ thuật vẽ dưới men.

Cụ bà Nguyễn Thị Ba năm nay đã 84 tuổi, là một bậc cao niên của nghề gốm ở Bình Dương nhớ lại: "Hồi ấy, không phải ai cũng được vẽ tranh trên gốm. Những đứa bé từ 13, 14 tuổi như chúng tôi phải được sàng lọc kỹ càng trước khi cho cầm bút vẽ những bức tranh đơn giản như cá, gà, cua, cò… Khi thuần thục hơn và được các ông chủ người Tiều tin tưởng, chúng tôi mới được phép vẽ những bức tranh phức tạp lên gốm, nhưng chủ yếu là sao chép lại các mẫu từ Trung Quốc mang sang". Cũng theo bà Ba, nghề vẽ mướn khi ấy cũng đủ sống vì rất hiếm thợ và các ông chủ cũng rất kén người do tính bảo mật của nghề nghiệp.

Nghề vẽ tranh trên gốm ở miền Nam được đánh dấu một bước phát triển mới nhờ sự có mặt của trường Mỹ thuật Đông Dương với dòng gốm thị trường mà kỹ thuật khắc nổi (đắp men rồi vẽ hình) đóng vai trò chủ đạo. Sau đó, với khối óc sáng tạo và bàn tay khéo léo của nghệ nhân Việt, men ta đã được ứng dụng vào vẽ tranh trên gốm thị trường rồi góp phần tạo ra những sản phẩm đặc thù của dòng gốm Việt hiện đại có giá trị xuất khẩu cao. Trong bước đường phát triển đó, gốm sứ Bình Dương nói chung và nghệ thuật vẽ tranh trên gốm nói riêng đã có những đóng góp quan trọng với những sáng tạo độc đáo như: vẽ bút pháp thủy mạc, vẽ dưới men…

Đam mê gặp nhau

Ông Lý Ngọc Minh cho biết, để có được thành quả như ngày hôm nay, ông phải trải qua nhiều năm nghiên cứu, học hỏi rất nhiều kỹ thuật vẽ tranh trên gốm trong nước và trên thế giới với chi phí không nhỏ. Tuy nhiên, may mắn của ông là đã gặp được niềm đam mê vẽ tranh trên gốm của người thợ vẽ. Trải qua 8 năm với hàng trăm người thợ vẽ đến thử việc, giờ đây xưởng vẽ mẫu của Minh Long I chỉ còn lại 40 - 50 người làm thường xuyên và số lượng người vẽ giỏi không quá 10 người. Đây được xem là tài sản quan trọng nhất của Công ty Minh Long I hiện nay. Dưới sự hướng dẫn, dìu dắt của ông chủ Lý Ngọc Minh, họ là những người đã tạo ra các mẫu gốm đẹp xuất sắc và giành nhiều giải thưởng quan trọng cho Minh Long I. Cũng chính họ là những người thổi hồn Việt vào gốm để Minh Long I chinh phục thành công niềm tin yêu của những khách hàng khó tính nhất.

 

…đến đỉnh cao nghệ thuật

Như đã nói ở trên, nghề vẽ tranh trên gốm ở Bình Dương chỉ thật sự phát triển trong khoảng vài chục năm gần đây. Tuy nhiên, các phương pháp vẽ tranh thủy mặc, vẽ dưới men dù thể hiện tính mới trong sáng tạo nhưng vẫn là bắt chước người Đài Loan, Nhật Bản nên vẫn chưa mang lại giá trị thẩm mỹ cao. Chính vì thế, ngay trong thời điểm cực thịnh của nghề khi chiếm lĩnh được thị trường trong nước suốt một thời gian dài, người làm gốm Bình Dương vẫn băn khoăn, trăn trở trước những thách thức đổi mới để mang gốm Việt đi khắp năm châu. Bà Nguyễn Thị Ba cho biết: "Đã có thời điểm tôi mở công ty riêng làm gốm mỹ nghệ với 100 thợ khắc, 50 thợ vẽ nhưng sản phẩm làm ra chủ yếu bán ở trong nước. Cũng có làm hàng xuất khẩu bán cho công ty nhưng số lượng hạn chế, giá trị thấp do tính thẩm mỹ của gốm chưa đạt".

Tuy nhiên, một số công ty gốm biết đổi mới và chú trọng nâng cao tính mỹ thuật cho tranh trên gốm lại ngày càng phát triển rực rỡ. 10 năm trước, ông Lý Ngọc Minh, Giám đốc Công ty TNHH Minh Long I đã tham dự triển lãm gốm sứ quốc tế và đã bắt gặp được những tinh túy của các hãng gốm sứ trên thế giới như: Meissen, Herend, Royal Copenhagen… Kỹ thuật làm sứ của họ không có gì đặc biệt nhưng chỉ nhờ vào thương hiệu hơn 250 năm mà việc đầu tư vẽ tranh, họ có thể bán một bộ bàn ăn với đơn đặt hàng của những tỷ phú với giá 1 triệu USD. Tuy nhiên, dù là phương pháp vẽ tranh thủy mặc của Trung Quốc hay vẽ tranh trên gốm sứ của phương Tây thì kỹ thuật nung vẫn chỉ nung đến 800 - 850 độ C mà thôi, đều không chảy màu và không hòa lẫn với men. Điều này làm cho gốm từa tựa giống đồ sơn chứ không giống đồ sứ.

Phải mất 3 năm cùng sự hợp tác của nhiều họa sĩ vẽ gốm Trung Quốc, châu Âu thì Minh Long mới vẽ được kiểu riêng của mình với việc ứng dụng kỹ thuật vẽ 3D, vẽ màu nhiệt độ cao. Nhiệt độ nung của gốm sứ Minh Long I vượt ngưỡng 850 độ C nhưng vẫn giữ được độ tươi sáng, chi tiết không nhòe, cấu trúc màu không bị phá hủy. Ông Lý Ngọc Minh hoan hỷ cầm bộ tách sứ của Minh Long khoe với chúng tôi: "Chưa nơi nào và chưa người nào trên thế giới làm được như chúng tôi. Với gốm sứ Minh Long I, tím phải như hoa cà, đỏ phải như son, hồng phải là hồng phấn đẹp. Gốm sứ vẽ người thì ánh mắt phải có thần bức tranh mới sống động".

Rõ ràng, vẽ tranh trên gốm sứ ở Bình Dương tuy "sinh sau, đẻ muộn" nhưng đã có những bước phát triển đột phá, góp phần làm cho gốm sứ Bình Dương mang tính kỹ thuật cao và có giá trị lớn được Nhà nước chọn làm quốc phẩm trong những chuyến công du hoặc sự kiện lớn của đất nước. Với kỹ thuật vẽ gốm sứ 3D đặc sắc và nung ở nhiệt độ cao (1.230 - 1.250 độ C) của Minh Long I, gốm sứ Bình Dương có thể tự hào ngẩng cao đầu sánh vai với các thương hiệu gốm sứ nổi tiếng trên thế giới.q

Đãi cát tìm vàng

Nếu trong quá khứ người Tiều chỉ truyền nghề vẽ tranh trên gốm cho người thân trong gia đình và xem đây là một nghề bí truyền thì nay công việc tìm kiếm thợ vẽ gốm là chính sách sống còn của các công ty. Không đòi hỏi quá cao, các công ty gốm sứ lớn tại Bình Dương như Minh Long, Cường Phát... luôn dang tay chào đón các thợ vẽ đến với mình. Tuy nhiên, quá trình chọn lọc cũng rất nghiệt ngã dành cho các thợ vẽ. Công việc đòi hỏi phải sáng tạo liên tục và áp lực doanh số của dòng gốm thị trường khiến không nhiều người giữ được nghề. Chính vì thế dù nhu cầu của các công ty là rất lớn nhưng thợ vẽ tranh trên gốm sứ giỏi ngày càng hiếm.

LÝ KHÁNH VINH