Luật Tổ chức Tòa án (sửa đổi): Cần đổi mới chế định tổng kết kinh nghiệm xét xử của Tòa án

27-09-2013 08:41 - Theo: congly.com.vn

Tổng kết kinh nghiệm xét xử là một trong những nhiệm vụ quan trọng của TANDTC, được coi là nhiệm vụ độc lập, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật ở những mức độ khác nhau.

>> TS. Nguyễn Trí Tuệ, Chánh án TAND tỉnh Bắc Ninh: Việc phát triển án lệ là phù hợp với chiến lược cải cách tư pháp
>> Chế định điều tra bổ sung trong hoạt động tố tụng hình sự của ngành TAND
>> Công tác xây dựng và hướng dẫn pháp luật của TANDTC: Các văn bản bảo đảm chất lượng, bám sát các định hướng cải cách tư pháp
>> Ngành TAND quyết tâm phấn đấu hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị được giao

Luật Tổ chức Tòa án (sửa đổi) sẽ quy định vấn đề này như thế nào cho phù hợp cũng là vấn đề cần được quan tâm.
 
Tạo sự chuyển biến tích cực
 
Nhìn chung trong thời gian qua, công tác tổng kết kinh nghiệm xét xử đã giúp TANDTC làm tốt công tác xây dựng pháp luật, góp phần tạo ra những chuyển biến tích cực về số lượng và chất lượng các văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật thuộc thẩm quyền, giúp đưa pháp luật vào cuộc sống, từ đó góp phần nâng cao chất lượng giải quyết, xét xử các loại vụ án tại Tòa án các cấp. Thông qua tổng kết kinh nghiệm xét xử, TANDTC đã tập hợp và ban hành nhiều cuốn Hệ thống hóa các văn bản pháp luật về hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình, hành chính, lao động, kinh tế; các giải đáp vướng mắc trong công tác xét xử, thi hành án hình sự. Đây là các tài liệu rất quan trọng và cần thiết, đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi khách quan của công tác xét xử trong toàn ngành.
 
Tuy nhiên, theo ông Phạm Quốc Hưng, quyền Vụ trưởng Vụ Thống kê - Tổng hợp, TANDTC, bên cạnh những kết quả đạt được như trên thì công tác tổng kết kinh nghiệm xét xử của TANDTC vẫn còn một số hạn chế, thiếu sót. Cụ thể, việc tổng kết kinh nghiệm xét xử thời gian qua còn chưa thực sự đi vào nền nếp, chưa được tiến hành thường xuyên, liên tục, chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu của thực tiễn công tác xét xử, dẫn đến một số quy định của các luật, pháp lệnh mà TANDTC có trách nhiệm hướng dẫn thi hành còn chậm có văn bản hướng dẫn; TANDTC chưa xây dựng được kế hoạch cụ thể hàng năm về công tác tổng kết kinh nghiệm xét xử; việc tổng kết chưa đi vào trọng tâm, trọng điểm. Do vậy, chất lượng của một số văn bản hướng dẫn chưa cao, cá biệt mặc dù là văn bản hướng dẫn nhưng có nội dung cũng chưa thực sự cụ thể; một số vướng mắc trong thực tiễn áp dụng pháp luật đã tồn tại rất lâu nhưng chưa được hướng dẫn. Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ án bị hủy, sửa của Tòa án các cấp chưa giảm mạnh, chưa thực sự đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cải cách tư pháp đề ra.
 
Từ những bất cập nêu trên, nhiều chuyên gia cho rằng, cần phải đổi mới và nâng cao hiệu quả tổng kết kinh nghiệm xét xử của TANDTC. Với tình hình chung hiện nay, hệ thống pháp luật của nước ta đang trong quá trình hoàn thiện nên không tránh khỏi các khiếm khuyết, bất cập như tình trạng luật thiếu các văn bản hướng dẫn, nhiều quy định không rõ ràng, thiếu khả thi... hoặc chưa điều chỉnh kịp thời những tình huống, sự kiện pháp lý mới phát sinh. Trong tình hình như vậy thì việc thống nhất nhận thức và áp dụng đúng đắn các quy định của pháp luật trong quá trình giải quyết, xét xử các loại vụ án là hết sức cần thiết. Chỉ có thông qua việc tổng kết kinh nghiệm xét xử, TANDTC mới xác định được những vướng mắc về áp dụng pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án của Tòa án các cấp.
 
Ông Hưng nhận định, việc đổi mới, tăng cường tổng kết kinh nghiệm xét xử cũng là phương thức để xác định các bản án có các tiêu chí đáp ứng yêu cầu của một bản án được coi là "án lệ". Từ đó, Hội đồng Thẩm phán (HĐTP) TANDTC tuyển chọn và ban hành trong tuyển tập về án lệ để các Tòa án tham khảo khi giải quyết, xét xử các vụ án có tình tiết và tính chất tương tự, nhằm bảo đảm áp dụng đúng và thống nhất pháp luật. 
 
Bổ sung thẩm quyền phát triển án lệ
 
Từ thực tiễn trên, theo ông Hưng, chế định tổng kết kinh nghiệm xét xử của TANDTC cần đổi mới theo hướng:
 
Có một đầu mối chuyên trách tại TANDTC để thực hiện nhiệm vụ giúp lãnh đạo, HĐTP TANDTC trong việc tổng kết kinh nghiệm xét xử trong toàn ngành. Cùng với đó là thành lập Ban pháp chế tại TANDTC để tham mưu, giúp việc cho lãnh đạo, HĐTP TANDTC về hướng dẫn áp dụng pháp luật, xây dựng các văn bản quy phạm luật, tổng kết kinh nghiệm xét xử, xây dựng và ban hành án lệ.
 
 
Đồng thời ban hành quy chế về công tác tổng kết kinh nghiệm xét xử. Quy chế này sẽ quy định cụ thể công tác tổng kết kinh nghiệm xét xử, trong đó quy định cụ thể trách nhiệm của từng cơ quan (loại cơ quan), cách thức thực hiện và sự phối hợp giữa các đơn vị trong thực hiện tổng kết kinh nghiệm xét xử; Bổ sung thẩm quyền cho TANDTC trong việc giải thích pháp luật và phát triển án lệ. Đây là thẩm quyền hết sức quan trọng vì các quy định của pháp luật khó có thể bao quát hết các tình huống phát sinh trong đời sống xã hội, qua thực tiễn công tác tổng kết kinh nghiệm xét xử, sẽ phát hiện những vấn đề mà pháp luật quy định chưa rõ ràng, cần được giải thích thì TANDTC thông qua hoạt động xét xử của mình, căn cứ vào các nguyên tắc chung có quyền giải thích một số quy định của pháp luật. 
 
Mặt khác, từ tổng kết kinh nghiệm xét xử đến ban hành văn bản hướng dẫn cần có một khoảng thời gian nhất định, phải tuân thủ các quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật và phụ thuộc vào sự phối hợp của các cơ quan có liên quan... Trong khi đó, yêu cầu thực tiễn công tác xét xử luôn đòi hỏi phải sớm có hướng dẫn hoặc có các căn cứ để vận dụng và trên thực tế, các quyết định của Hội đồng Thẩm phán TANDTC luôn được các Tòa án tham khảo trong quá trình giải quyết vụ án đối với những vấn đề chưa có văn bản hướng dẫn. 
 
Việc bổ sung chức năng phát triển án lệ cho TANDTC là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn, đáp ứng kịp thời yêu cầu công tác xét xử hiện nay, giảm tải gánh nặng cho TANDTC trước áp lực trong công tác hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật. Việc viện dẫn án lệ vào một quyết định của Tòa án không có nghĩa án lệ là cơ sở pháp lý cho quyết định giải quyết vụ án của Tòa án. Cơ sở cho quyết định của Tòa án phải dựa trên quy định trong hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật. 
 
"Viện dẫn án lệ là cách bày tỏ quan điểm về sự tôn trọng tính thống nhất trong áp dụng pháp luật của Thẩm phán, đảm bảo tính chặt chẽ và tính có căn cứ trong quyết định của mình và Thẩm phán tự mình có quyền quyết định có theo đường lối xét xử trong án lệ viện dẫn hay không", ông Hưng cho biết.
 
Mai Thoa